Αυτές τις μέρες τελείωσα την ανάγνωση του μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας “Μέτρο 2033” του Dmitri Glukhovsky, από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Πρόκειται για μια μετά-αποκαλυπτική δυστοπία που εκτυλίσσεται στον υπόγειο κόσμο του Μετρό της Μόσχας. Μετά από έναν πυρηνικό πόλεμο κάποιες δεκάδες χιλιάδες ανθρώπων έχουν επιζήσει επειδή βρισκόταν ήδη σε κάποιο σταθμό ή επειδή πρόλαβαν να βρουν καταφύγιο εκεί. Το προφανές “πλεονέκτημα” της ιστορίας είναι το ίδιο το μετρό της Μόσχας το οποίο στην πραγματικότητα, όντας αχανές και σκαμμένο αρκετά βαθιά, έχει χρησιμοποιηθεί ως καταφύγιο από τους βομβαρδισμούς των Ναζί τη περίοδο του Β΄παγκοσμίου ενώ κατά τη περίοδο του ψυχρού πολέμου υπήρχε η πρόβλεψη και ο σχεδιασμός να λειτουργήσει ως πυρηνικό καταφύγιο. Έχοντας βρεθεί στη Μόσχα σε μικρή ηλικία, έμεινα έκθαμβος από τη περιπλοκότητα, την πολυτέλεια πολλών σταθμών όπως και από το μέγεθός τους. Μάλιστα πολλοί κεντρικοί σταθμοί στην πραγματικότητα είναι οι ίδιοι, ένα μεγάλο μουσείο έργων τέχνης. …

 Το δεύτερο μεγάλο “πλεονέκτημα” του βιβλίου είναι ο τρόπος που γράφτηκε. Όπως διαβάζουμε στον πρόλογο της έκδοσης ο συγγραφέας είχε δημοσιεύσει κεφάλαια του βιβλίου στο διαδίκτυο όπου και έγιναν δεκτά με ενθουσιασμό δημιουργώντας έτσι μια κοινότητα “οπαδών” οι οποίοι έστελναν τις διορθώσεις τους στον συγγραφέα σχετικά με θέματα στα οποία ο ίδιος δεν είχε την ανάλογη εξειδίκευση. Έτσι στη συγγραφή του βιβλίου βοήθησαν με τις γνώσεις τους μηχανοδηγοί, εργάτες του μετρό ακόμα και μέλη των ειδικών δυνάμεων.

 Ο Dmitri Glukhovsky έχει γεννηθεί το 1979 και από την ανάγνωση του βιβλίου του κάποιος ο οποίος ανήκει στη γενιά του ή είναι και μικρότερος σε ηλικία, θα μπορούσε να έχει την αίσθηση ότι έχει επηρεαστεί και αυτός από την κουλτούρα των ηλεκτρονικών παιχνιδιών πρώτου προσώπου (shoot ‘em up). Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι το βιβλίο έγινε με επιτυχία ηλεκτρονικό παιχνίδι. Για την ακρίβεια πολλές φορές σκέφτηκα αν το βιβλίο έγινε παιχνίδι ή αν το παιχνίδι έγινε βιβλίο.

 Το κύριο στοιχείο στο βιβλίο είναι το σκοτάδι. Η ατμόσφαιρα που έχει δημιουργήσει ο συγγραφέας είναι υποβλητική, με το σκοτάδι να είναι ο κύριος πρωταγωνιστής. Ο Glukhovsky έχει δημιουργήσει μια ελεγεία για το τέλος της ανθρωπότητας. Τα πάντα υπάρχουν στα βάθη του Μετρό. Ο φόβος για το άγνωστο, τον ξένο, “η απώλεια των συναισθημάτων και η επικράτηση των ενστίκτων”-όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο- . Τα απομεινάρια της ανθρωπότητας σέρνουν μαζί τους όλους του φόβους, τις προλήψεις και τις αντιλήψεις που υπήρχαν στην επιφάνεια.

 Όλοι βρίσκονται εκεί: Ναζί, Σταλινικοί,Καπιταλιστές, θρησκευτικές σέχτες, παλιά και καινούργια ιερατεία, αναδυόμενες γραφειοκρατίες, επαναστάτες ακροαριστεροί, μυστικιστές και μέντιουμ και φυσικά πανταχού παρόν τα απομεινάρια του στρατού.

 Ο συγγραφέας έχει γράψει για τη ρωσική κοινωνία, τις τάξεις της, το παρελθόν της και το παρόν της. Καταφέρνει να τοποθετήσει το παρόν σε εκείνο το μέλλον που -όπως έλεγε ο Phillip K. Dick- δεν υπάρχει το “τι θα συμβεί..; ” αλλά το “θεέ μου! τι θα συνέβαινε αν..; ”. Από αυτή τη σκοπιά, οι σκέψεις για το παρόν της ρωσικής κοινωνίας είναι αναπόφευκτες. Το βιβλίο αποτελεί ένα μηδενιστικό σχόλιο για την ρωσική κοινωνία του ακραίου καπιταλισμού των οικονομικών “ολιγαρχών”, της μαφίας, του στρατού, των θρησκευτικών ιερατείων, του αναδυόμενου μυστικισμού, των νοσταλγών του σταλινικού ολοκληρωτισμού και της εμφάνισης των νεοναζί.

Ο ήρωας ξεκινάει ένα ταξίδι αναζήτησης στα βάθη του μετρό για να σώσει την κοινότητα του, το οποίο εξελίσσεται σε μια μακροχρόνια “τελετή ενηλικίωσης”, μόνο που πουθενά δεν φαίνεται κανένα φως στην άκρη, παρά μόνο τα αχνά φώτα του επόμενου σταθμού. Το παιδί που θέλει να έρθει στο φως αλλά δεν μπορεί παρά να παραμείνει αγέννητο επειδή δεν υπάρχει πια ο κόσμος. Τα επεισόδια σε αυτό το ταξίδι είναι το καθένα και ένα μικρό σχόλιο στο σκοτάδι, είτε των ιδεολογιών που πήραν την εξουσία στη Ρωσία, είτε των ενστίκτων της επιβίωσης και της σταδιακής εξαχρείωσης των ανθρώπων.

 Ο συγγραφέας δημιουργεί κινηματογραφικές εικόνες και μάλλον θα πρέπει να αναμένουμε τη μεταφορά της ταινίας και στον κινηματογράφο. Εικόνες φόβου, φρίκης αλλά και νοσταλγίας. Μια ντρεζίνα με μια σκισμένη σημαία με τον Τσε και τέσσερεις Τροτσκιστές που αντιμάχονται τους Σταλινικούς η οποία αναχωρεί, αφού έχει βοηθήσει τoν ήρωα, με ρακένδυτα πιτσιρίκια που τρέχουν ξοπίσω της καθώς αυτή χάνεται στο σκοτάδι της σύρραγγας.

 Το βιβλίο του Glukhovsky είναι βαθιά πολιτικό, στα χνάρια της επιστημονικής φαντασίας του Νέου Κύματος: της Λε Γκεν, του Έλισον, του Σπίνραντ. Είχα καιρό να διαβάσω μια περιπέτεια με τόσες μεταφορές η οποία μέχρι το τέλος σε κρατάει σε αγωνία για να ανατραπούν τα πάντα τη τελευταία στιγμή.

 Εκτός από το “ζωντανό” σκοτάδι, τον μυστικισμό και τις θεωρίες συνωμοσίας υπάρχει και κάτι άλλο που κινείται εκεί, στα βάθη του μετρό. Η εξουσία. Η ιεραρχία, ο κόσμος των αντρών.

 Διαβάζοντας το βιβλίο με ενόχλησε το ότι δεν υπάρχουν κεντρικοί γυναικείοι χαρακτήρες. Οι γυναίκες εμφανίζονται πάντα πιο πίσω σε δεύτερους και τρίτους ρόλους. Τώρα που έχω τελειώσει το βιβλίο παίρνω το ρίσκο να υποθέσω ότι ο συγγραφέας τις άφησε επίτηδες εκεί. Όχι γιατί είναι αντιδραστικός αλλά γιατί ο κόσμος του σκοταδιού για τον οποίο μιλάει, είναι ένας κόσμος που δημιούργησαν οι άντρες. Ένας κόσμος ιεραρχίας, δυσπιστίας, προκαταλήψεων και δαιμόνων, φόβου και συνόρων, ο οποίος τελειώνει μέσα στα πυρηνικά μανιτάρια για να μεταφερθεί ως μια φρικιαστική φάρσα στα βάθη του μετρό.

 Ένας κόσμος όπου η συλλογικότητα και το “διαφορετικό” είναι η υπέρτατη απειλή.

 Είμαι βέβαιος ότι το “πολιτικό” βιβλίο του Glukhovsky θα το σκεπάσει το “περιπετειώδες” βιβλίο για λόγους μάρκετινγκ, ας μην ξεχνάμε ότι ήδη έχει μεταφερθεί σε παιχνίδι και δεν αποκλείεται να το δούμε και στον κινηματογράφο. Καπιταλισμός βλέπετε. Είμαι επίσης βέβαιος ότι κάπου εκεί έξω υπάρχουν σίγουρα τρελοί που δεν το βλέπουν σαν μια προειδοποίηση, αλλά μάλλον σαν ένα “εγχειρίδιο” της κοινωνίας που θα ήθελαν να στήσουν. Όπως και με το “1984” του Όργουελ για παράδειγμα. Ίσως, για ακριβώς αυτές τις αντιφάσεις, να θεωρώ ότι έχω διαβάσει ένα μεγάλο βιβλίο της επιστημονικής φαντασίας για τον 21ο αιώνα.

 risinggalaxy

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s